Традыцыйная песня гэта не толькi мелодыя i словы

Размова з Сяргеем Алёнкiнам, кiраўнiком Студыi аўтэнтычнага фальклору i калектыву “Iлiнская Пятнiца” з Рыгi

У Вас Сяргей, у гэтым годзе, можна так сказaць, юбiлей. Дваццаць гадоў таму ў Вас быў пераломны перыяд у жыццi. Гэта было Тысячагоддзе Хрышчэння Русi… Як выглядала дарога да ўсведамлення вялiкага сэнсу традыцыйнай культуры?

Недзе дваццаць гадоў таму я займаўся жывапiсам, хацеў стаць мастаком. Мяне гэта вельмi прыцягвала. Аднойчы я пачаў слухаць традыцыйную песню, якая даволi часта гучала па радыё, тэлебачаннi. Гэта быў час перабудовы. Дулi нейкiя вятры, адкрывалася персепктыва. Здавалася, што ўсё ў свеце мяняецца. Раней, нейкi час ў адносiнах да традыцыйнай культуры я займаў пасiўную пазiцыю. Я ёю проста цiкавiўся. Як чуў народную песню, нешта ў ёй мяне iнтрыгавала, заварожвала. Я нават не пробаваў зразумець, што? Але з вялiкiм зацiкаўленнем слухаў яе. Iдучы па вулiцы, я раптам пачуў, што ў краме по радыё гучыць традыцыйная, этнаграфiчная песня,  я зайшоў у магазiн i слухаў пакуль тая песня не закончыцца.
I тады з’явiлася жаданне паспрабаваць праспяваць гэтую песню. Першы вопыт быў няўдачны. Дзве мае знаёмыя, а адна з iх была прафесiйным музыкантам, вакалiстам, другая мастаком — мы з iмi  пасправбавалi вывучыць паводле запiсаў, фанаграмаў, некалькi песень. Запiсалi iх на магнiтафон. I дзяўчаты сказалi, што гэта немагчыма, каб песня ў нашым выкананнi гучала падобна на традыцыйную песню. I яны адмовiлiся ад далейшых спробаў. А мяне нешта захлiснула. Я паехаў у Санкт-Пецярбург, тады Ленiнград, ведаючы, што там людзi займаюцца вывучэннем традыцыйнай песнi. Слухаючы кружэлку з запiсамi я зразумеў, што развучыць традыцыйную песню цалкам рэальна для сучаснага, гарадскога чалавека. Я там паехаў, каб атрымаць кансультацыi i такое супадзенне, не ведаю, можа лёс – трапiў на фестываль. У iм прымалi  удзел лепшыя расiйскiя ансамблi.  Фестываль мяне глыбока скалыхнуў. Я пачуў, што маладзёжныя ансамблi спяваюць традыцыйную песню, практычна ў тым выглядзе, у якiм яна гучала ў яе аўтэнтычным, родным асяроддзi. Я вырашыў паспрабаваць. Атрымаўшы кансультацыi, фанаграмы, прыехаў i пачаў пробаваць гэтыя песнi спяваць па iншаму.

Значыць, Ваш вопыт не паходзiў з асяроддзя, дзе жыла традыцыйная песня. Але з перапрацаванай формы…

Незадоўга да гэтага праплыў раку Сухону (паўночнаруская рака ў Валагодскай вобласцi), да Вялiкага Усцюга разам з двума мастакамi металапластыкамi з Ленiнграда. Хлопцаў цiкавiў класiчны метал, а я заходзячы з iмi ў сёлы, прабаваў запiсаць песнi. Я там упершыню пачуў арыгiнальнае гучанне традыцыйнай песнi. Гэтае адкрыццё суправаджалася для мяне моцнымi эмоцыямi. Значыць, тут задзейнiчалi дзве крынiцы – этнаграфiчныя, ўласныя запiсы ды перажыты вопыт.
Тут стаiць пытанне выканання традыцыйнай песнi ў гарадскiм асяроддзi. Шмат людзей з задавальненнем слухае традыцыйну песню, але ў iх не ўзнiкае жаданне спяваць гэтую песню.

Сапраўды, важны кантэкст традыцыйнай песнi. Жнiўня песня са сцэны будзе гучаць, як бы не старацца, без кантэксту. Пачуццё работы не перадаецца ў яе. Абрадавая песня спявалася за працай або ва ўласцiвым для яе асяроддзi. Малады чалавек, якi не ведае як жаць збожжа, што значыць пот, што капае з твару на зямлю, хiба  можа пераказаць пэўную спецыфiку жнiўнай песнi?

Думаю, што ў гуках песнi вельмi многа чуваць. Тое, што мы нават не можам зразумець. усё гэта ёсць у традыцыйнай песнi. Напрыклад песнi, якiя прыпiсаныя да палявых работ… Чым гучанне гэтых палявых песень адрознiваецца ад гучання песень у нашай культуры? Адразу не адкажаш. Паводле мяне, гэта можа быць адрасат песнi.